Een writers’ writers’ writer

‘Dit is écht goed geschreven! Zo zorgvuldig. Wat een talent’

Zo ongeveer reageerden we toen we voor het eerst iets lazen van een zekere Bert Natter, bijna 45 jaar geleden, op de middelbare school, voor de schoolkrant. ‘We’ dat waren Ronald, Eric en ik en andere redactieleden. Onze eerste kennismaking. Tot op de dag van vandaag zijn we vrienden en doen we wat we toen ook al deden. Boekjes maken. Ronald debuteerde in 1992 met Ik ook van jou, en ik tekende vogelboekjes vol vanaf 1997.

Berts debuut verscheen in 2008: Begeerte heeft ons aangeraakt. En werd bekroond met o.a. de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Hij werkte hierna aan een gestaag uitbreidend oeuvre, dat wachtte op een doorbraak bij een groter publiek. Die bleef uit. Misschien doordat hij steeds een totaal ander boek schreef. Of misschien door het hoge literaire gehalte, wat hem niet zozeer een writers’ writer maakte, maar eerder nog een writers’ writers’ writer.

Tot de verschijning van dit magistrale meesterwerk: Aan het einde van de oorlog, het begin van Natters zegetocht. De roman werd bejubeld, buitenlandse uitgevers stonden te springen om de vertaalrechten. Natter verovert de wereld. Terecht. Aan het einde van de oorlog is het meest aangrijpende boek dat de laatste jaren verscheen. Niet alleen goed geschreven, zorgvuldig als altijd, maar compleet origineel in zijn opzet, waardoor je als lezer gaandeweg in de hoofden van meer dan 30 personages verdwijnt; het boek grijpt je bij de keel. Exact 24 uur ben je aanwezig bij de grootste wandaad in de geschiedenis van de mensheid, op een van de verschrikkelijkste plekken op aarde. Desondanks bevat het boek een lichtheid, en is het soms zelfs geestig, wat de voortdurende aanwezigheid van de Dood nog schrijnender maakt.

Dood en muziek waren door Berts boeken. Wanneer je al zo lang met elkaar bevriend bent, ken je niet alleen elkaars leven, maar ook elkaars doden. Zijn jonggestorven broer Wouter zit in ieder boek. Ook zijn nog niet lang geleden overleden vader en moeder en die lieve hulphond Hutsch… kregen een plek in zijn oeuvre. Maar in geen van zijn boeken ligt de Dood zo op de loer als in Aan het einde van de oorlog.

Is het daarom een somber boek? Nee. Bert gebruikt taal, zoals componisten muziek: hij biedt troost. Troost voor ons, achterblijvers en overlevers.

Wat hij in deze roman doet is uniek, bijna onmogelijk: met Aan het einde van de oorlog zet hij de grootste gruweldaad aller tijden om in iets moois, iets prachtigs, voor de eeuwigheid. Alleen hele grote schrijvers kunnen dat.

Mijn vriend Bert Natter is zo’n schrijver.

Deze laudatio verscheen eerder op LinkedIn. Jean-Marc van Tol is striptekenaar (mede-auteur van Fokke & Sukke) en uitgever bij Uitgeverij Catullus in Soest.