Budapest.la 24.de septembro 1927.

Kara Kolego!

Kun sincera ^gojo mi legis el via letero, ke vi okupas vin pri la
Esperanta versfarado kaj vi intencas resumi la rezultojn de viaj studoj
en libro. Tia libro vere estus necesa, ^car la versfaran problemon en
Esperanto oni ne povas diri definitive solvita kaj la sekvoj de ^ci tiu
nesolviteco estas konfuzo, malcerteco kaj - poemoj nedigesteblaj.

Mian opinion pri la versfarado mi plurfoje eksplikis en la karmemora
Literatura Mondo, sur kies kolonoj mi e^c elluktis disputojn pri tiu
^ci temo. Nun mi volonte resumas por vi miajn tezojn.

Vi demandas min pri la hungara versfarado. Nu, la hungara lingvo
havas grandegan fonetikan flekseblecon kaj sekve ^gi estas ta^uga por
^ciuj ekzistantaj kaj imageblaj vers-sistemoj. Pro tio en la hungara
literaturo sin trovas tri diversaj versmanieroj: hungara, latina kaj
okcidente^uropa.

La hungara verssistemo estas rima; ritme ^gi bazas sin sur egala
silabnombro de la verslinioj; la silaboj de linioj ^ciam estas paraj;
la cezuro estas en la mezo de la linio, la verspiedoj estas plejofte tiu vorto super la liniotroh^eoj
a^u spondeoj. Ekzemple:

Malalti^gas nubo peza,
Frapas arbojn pluv' sen^cesa.
^cie,^cie folifalo,
Tamen kantas najtingalo.
/Petőfi/.

Vidu anka^u la tutan Johano la Brava .

La verspiedoj ne estas severe fiksitaj, e^c se la paso de la verso
^generale estas troh^ea. ^cefe estas,ke en la komenco kaj post la cezuro
^ciam trovi^gas forta akcento,kaj la rimo ^ciam estas virina.

La latina vers-sistemo severe sekvas la latinajn ritmoregulojn per
la la^uskema alterno de longaj kaj mallongaj silaboj. La longecon,, kiel
en la latina, fiksas la longo de la vokalo. Ekzemple: /heksametro/

Hős vér- től piro- sult gyász- tér só- hajtva kő szőntlek
/Heuche vér- teule piro- choulte- diasse- tére cheau- hoyt va quesseunntlecque./

Fine la okcidente^uropa verssistemo enfermas ^ciujn versformojn de la roman-germanaj lingvoj: aleksandrinon , blankverson, soneton, tercinon,
En ^ci tiuj okcidente^uropaj versformoj anta^ue oni sin tenis al la se-
veraj germanaj ritmoreguloj: pure jambaj, a^u pure troh^eaj versoj. Kom-
preneble spondeoj estis amba^uokaze permesitaj. Poste, la severeco pli-
mildi^gis, en la komenco kaj mezo de versoj aperis horjamboj kaj amfibrakoj
/_ u u - manskribitakaj u - u / u - u/ manskribitaSed la du lastaj silaboj ^ciam sin tenas
al la skemo, do ili estas tute a^u parte lastaj 3 vortoj manskribitaj jamboja^u troh^eojpuraj. manskribita

La reguloj do proksimi^gis al la franc-itala sistemo.
^ci tiuj npermesojn mi enkondukis en Johano la Brava, ^car la^u mia opinio,
ili, ^spare uzataj, tute ne efikas malagrable , e^c, rompante la monotonecon
de la ritma skemo, ili kvaza^u refre^sigas , donas elegantan eksalton al la
verso .

Nun,parolante pri la Esp.versfarado , oni povas iri du vojojn

Kiun nun unzi el la du sistemoj . Respektive : amba^u sistemoj
estas la samaj kaj ^ce tute regulaj versoj trovi^gas sama nombro de silaboj
kaj sama nombro kaj sama speco de piedoj . Do, pli ^guste , kiun permeson,
plifaciligonuzi el la du ebloj ?

Sed unue , ^cu oni entute bezonas plifaciligon?

Nepre, la^u mia opinio , almena^u por la jamba skemo . Nome , ^ciuj
demandaj kaj rilataj vortetoj estas en Esperanto dusilabaj & unuasilaba akcentita, kaj oni ja
ne povas uzi tian skemon, en kiu estas neeble komenci verson per demanda
pronomo . Tion sentis anka^u Zamenhof , kaj li mem estis la unua enkondu-
kanto de ^ci tiuj plifaciligoj. Krome , kelkfoje la severa skemo estas
farebla nur per tre perforta vortsekvo kaj tian prezon ^gia nepra kon-
servo ne valoras . Fine, la angla , franca, itala , hispana lingvoj ne
estas tiel severaj , anka^u la hungara lingvo mildigis la regulojn , kial
teni sin do rigore al ili ^guste en Esperanto , kie sen tio la poeto
trovas multajn malfacilaj^ojn.

Kaj kiun uzi el la du ebloj?

La u ^umia opinio amba^u , ^ciun en la ^gusta loko . ^ce la t.n. blank-
verso nepre la francan , ^car en ^ce^gi la silabnombro estas severe fiksa
anka^u en la germana lingvo . ^ce malgrandaj poemetoj , siavice, la germana
sistemo estas ofte tre bonvena, pro tio, ke ^gi permesas pliigon de silaboj
kaj helpas en la lukto kontra^u la malkoncizeco de la lingvo .

Sed, la^u mia opinio , la skemo devas esti regulo. La plifacilig-
oj estas permesoj , do devas esti malofte uzataj. Lerta versfaristo povas
per ili fari e^c specialajn efektojn , sed tre ofte uzate, ili tute forvi-
^sas la karakteron de la verso . Tial mi ekzemple ne aprobas la Sinjoron
Tadeo de Grabowski , kie ^ci tiuj esceptoj fari^gis regulo , kaj la versoj
pro ili havas nek levi^gan , nek mallevi^gan karakteron , solvi^gante en
ritma h^aoso . Krome , Zamenhof, tre prudente , uzis tiu jn ^ci permeso jn preska^u
ekskluzive ^ce la vortoj de la Tabelo , ^ce kiuj la akcento estas malpli
forta , do la ^svebo malpli forte senti^gas .

Precipe ^ce hispanaj a^utoroj oni vidas tre ofte , ke du akcenti-
kelkaj vortoj nelegeblaj taj silaboj sekvas unula alian. ^ci tio estas eraro nepardonebla, ^cas ^gi
pekas kontra^u la fundamenta karaktero de la lingvo. Oni pripensu, ke
en angla, franca ktp. lingvoj tre ofte sekvas sin akcentitaj silaboj:

Tiaj sinsekvoj en la Esperanta parolo neniam okazas, ^car la akcentojn
disigas la silabojfina^joj. Do tia sinsekvo en la poezio estas forte nekutima,
kaj anka^u forte malagrabla, ^car ^gi, pro la tre forta akcento, efikas
kvaza u ^ukarambolo. Esperanta akcento de radiko neniam perdi^gas pro la
apude staranta akcento, kiel en aliaj lingvoj, kajtio jamalhelpus la
kompreneblecon, kiun Esperanto, nenies gepatra lingvo, multe bezonas.

Tiaj akcentperdi^goj estas troveblaj nur ^ce prepozicioj kaj Tabelo-vortoj.

^Ci tiuj estas bonaj daktiloj. Sed:

enhavas du terurajn akcentkarembolojn.

Eble la sola loko, kie tia akcentkarambolo ne ^genas tro, estas
la komenco de la linio:

Bat' sekvis baton, sangis jam la korpo.

#

En mallonga resumo:

Kompreneble ^ci tiuj reguloj ne rilatas specialajn versformojn kun
malegala nombro de silaboj kaj piedoj kaj precipe ne la t.n. liberan
verson. ^Ciu poeto havas ja la rajton fari por si formojn specialajn.

#

Ke vi la francan aleksandran verson plilongigas je unu silabo en la mezo, post la cezuro, tio estas por mi bone komprenebla, ^car anka^u mi
same faris, farinte la tradukon de la Juna Tarentaninode Chénier. Mi
sendas ^gin ^cemetite. Tamen pli perfekta ^sajnas al mi traduko tute en la
originala formo.

Vi ankora^u demandas min pri miaj tradukoj. Nu, mi havas amason da
ili el la hungara, germana, franca, bulgara lingvo. La bulgaraj aperis
en la Bulgara Antologio. l La ceteraj plejpartoj ku^sas en mia tirkesto,
parto de ili aperis en la Literatura Mondo. Tie krome aperis granda
amaso de poemoj tradukitaj kaj originalaj, sen ilia kono oni apena^u
povas esti orientita pri la plej nova Esp. poezio. La revuo mortis,
sed vi eble ankora^u povos akiri por vi la aperintajn kvar jarkolektojn
pere de la Hungara Esp. Societo, a^u, pli facile, per la Budapesta
delegito Paulo Balkányi. Kelkajn numerojn jene mi sendas, por montri
al vi, ke est i as doma^ge pri ^gia morto.

Sed mi jam tute ruinigas vin per la longeco de mia letero. Eble ni
ankora u ^uinterrilatos, mi lasas iom anka^u por venontaj okazoj. La
nunan longecon klarigu tio, ke mi ^guste libertempas.

Kun plej sinceraj samideanaj salutoj
via sindone

Kalocsay

La P.S. estas manskribitaP.S. ^Ci tiu letero preti^gis en la lastaj
tagoj de mia libertempo. Eble ^sajnas al vi
nekredebla , sed post la libertempo mi
estis tiel superverŝita per laboro, ke pri la
letero mi tute forgesis. Nun okaze mi re-
trovas ^gin, kaj malagrable min surprizas
ke ^gi ankora^u ne estas ekspedita. Pardonon,
mil pardonojn.

Kun tre multaj salutoj
Kalocsay